MAILA TROFIKOAK

EKOSISTEMAKO EKOIZLEAK

Landareak elikagaiak sortzeaz arduratzen dira, eguzki-argia eta subtantzia hartuta.

Landareei EKOIZLE esaten zaie.

Ekosistema urtarretan, ALGAK dira ekoizleak. Asko mikroskopioak dira.


KONTSUMITZAILEAK

Animaliek ezin dute beren elikagaia sortu. Beste izaki bizidun batzuetatik lortu behar dute.

Animali hoiei KONTSUMITZAILE deitzen zaie.

- Animalia belarjaleak landarez elikatzen dira. Berlarjaleei LEHEN MAILAKO KONTSUMITZAILE esaten zaie.


- Animalia haragijale batzuk animalia belarjaleez elikatzne dira. Haragijale horiei BIGARREN MAILAKO KONTSUMITZAILE esaten zaie.


- Beste animalia haragijale batzuk, berriz, bigarren mailako kontsumitzaileez elikatzen dira. HIRUGARREN MAILAKO KONTSUMITZAILEAK dira.


Beste animalia batzuk ehizatzen eta jaten dituzten animalia haragijaleei HARRAPARI ere esaten zaie.

Beste kontsumitzaile mota bat SARRASKIJALE esaten zaie. (Putreak eta Intsektuak)

Beste kontsumitzaile mota bat PARASITOAK esaten zaie, beste izaki bizidun batzuetatik

hartzen dute elikagaia baina haiek hil gabe (Eltxoak).


DESKONPOSATZAILEAK

Bakterioak eta onddoak dira DESKONPOSATZAILEAK, izaki bizidunen hondarrak (bai
landareenak bai animalienak) erabat deskonposatzen dituzte, hondar horietan gordetako
gatz-mineralak lurrera itzultzen dira, eta lurra emankor mantentzen da.

MANTENUGAI MOTAK

SARE MENTALAK

Zer dira mapa mentalak?

Ideiak egituratzeko euskarriak dira.
Ideien adierazpen grafikoak dira.


Zertarako erabiltzen dira?
1.- Ideiak finkatzeko


2.- Ideiak sortzeko



3.- Beste pertsonekin komunikatzeko



4- Nola erabiltzen dira?

Garuna bere osotasunean erabiltzea dute helburu, hori dela eta, hitzak, ikurrak, grafikoak, marrazkiak, koloreak… erabiliko ditugu.
Prozedura
Gai nagusia edo zentrala idatzi eta marrazki edo irudi batekin adierazi.
Inguruko marrak (konektoreak) marraztu non gai nagusiarekin zerikusia duten hitzak (hitz gakoak) idatziko ditugun.
Konektoreek ideiak lotzen dituztenez, hoberena, konektore bakoitzak bere kolore propioa, irudia… izatea.
Sortu diren ideia berrietatik beste konektoreak eta, jakina, beste ideia berriak sortuko dira.
Sormena erabili eta, batez ere, gozatu egiterakoan.
Mapa aztertu eta errepikatzen diren ideiak kendu, sinplifikatu, zuzendu…
Funtzionamendua
Mapa mental guztiek ideia nagusi bat dute erdian eta bertatik, konektoreen bidez, beste ideiak ateratzen dira.
Ahal dela, ideia guztiak zuek marraztutako irudi batekin adierazi.
Mapa mentala hasteko, ideia jasa bat egin dezakezu. Ideia batek beste ideia bat dakar.
Ideiak antolatzeko kooreek laguntzen dute. Adibidez, lehen mailako ideiak kolore batez, bigarren mailakoak beste batez…, edo, ideia bakoitzaren inguruan lotutako gainontzeko ideia guztiak kolore batez.
Abantailak
Erabilerrazak dira.
Ikaskuntza hobetzen dute.
Memorizazioan laguntzen dute.
Problemen ebazpenean laguntzen dute.

LURRAREN ADIERAZPEN GRAFIKOAK (3.GAIA)

https://sites.google.com/site/lurrarenadierazpengrafikoa/mapa-motak/koordenatuak

gOOGLE eARTEN  kuxkuxeatzeko:

IBAIAREN IBILGUAK

EUSKAL HERRIKO IBAIAK.

Ibaiak hiru zatitan banatzen dira:
1. Goi-ibilgua: Ibaiaren zatirik aldapatsuena eta estuena, ura abiadura handiz doa. Zati honetan higadura (gastatzearen ekintza eta ondorioa) ematen da.
2. Erdiko-ibilgua: Ibaia zabalagoa da, malda eta abiadura txikiagoa du. Zati honetan garraioa (leku batetik bestera gauzak eramatearen ekintza eta ondorioa) ematen da.
3. Behe-ibilgua: Ibaiaren zatirik zabalena, urak abiadura txikia du. Hemen jalkiera (sedimentazioa) (likido baten dauden materialak hondoan metatu) ematen da.

ORDU EREMUAK

1.gaia:ILARGIA, gure satelitea

ILARGI EKLIPSEA

IZARRA-PLANETA ETA SATELITEA

ILARGIA

EGUZKI EKLIPSEA

ILARGIAREN FASEAK

ILARGIA GURE SATELITEA DA. 

BI MUGIMENDU DITU: 

-ERROTAZIOA: BERE BAITAN; 28 EGUN

-TRASLAZIOA: LURRAREN INGURUAN; 28 EGUN

1.GAIA:ARAKATZE JARDUERA

UNIBERTSOA

1-Definitu itzazu eta aipatu honen inguruan dakizuna
Unibertsoa
Astroak
Zientzia
Galaxiak
Eguzki sistema
Argi-urtea
Planeta
Izarrak
Konstelazioak
Grabitate-indarra
Asteroideak
Meteoritoak
Sateliteak
Eklipseak
2-Zein zientzia mota ezagutzen dituzu?
3-Azal ezazu Lurraren mugimenduei buruz dakizuna 
4-Zein baldintza ematen dira Lurra planetan bizitza ahalbidetzen dutenak?
5-.Zeintzuk dira Eguzki-sistemaren planetak?
6.-Zer da Big-Bang? Nola edo zertarako sortu zen?
7.-Zer dira Ilargiaren faseak?Zeintzuk dira?
8-Azaldu ilargiaren mugimenduei buruz dakizuna
9-Badakizu zer diren ordu -eremuak edo ordu-zonak?
10-Nola frogatuko zenuke Lurran grabitate indarra dagoela?

1.GAIA- UNIBERTSOA

ORDU EREMUAK:

NOLA SORTU ENERGIA LIMOI BATEKIN

http://www.experimentosparaniños.org/hacer-una-pila-casera-con-limones/
http://vilssa.com/el-experimento-del-limon-que-genera-electricidad

ERRONKA 1

Oraingoan zientzilari papera hartzera gonbidatzen zaituztet, ea arazo honen emaitza lortzeko gai zareten. Ongi aztertu eta aurrera! Lortuko duzue!!



Ur destilatua elektrizitatearen eroalea izango ote da? Isolatzailea?
Eta ur gazia?

LANBIDEAK

KLIMA ALDAKETA

Bideoa ikusi eta galderak erantzun web honetan :
http://www.berde-berdea.net/

Ibilaldi birtualak :
http://www.eitb.com/infografia-multimedia/klima-aldaketa/ibilbide-birtualak.html

Kutsaduraren ondorio bat

GOGORRA DA BAINO EGIA!!!

MIDWAY a Message from the Gyre : a short film by Chris Jordan from Midway on Vimeo.

VANESAREN FARMAZIARA BISITA

Gaur Vanesaren farmazian egon gara eta odol taldeen inguruan asko ikasi dugu: odol-taldeak zer diren, zenbat dauden, zenbaterainoko garrantzia duten eta beste hainbat puntu aipatuko ditu. 

Antigenoak eta Rh faktorea direla giza odol taldeak deskribatzeko erabiltzen diren sailkapen nagusiak aipatu dizkigu eta horretaz gain  Oierri zein odol taldekoa den jakiteko froga egin dio.

Eskerrik asko Vanesa!!!! Asko ikasi dugu !!!

ZIRKULAZIO APARATUA

MAITANEK BIDALITAKO BIDEOA BAT PARTEKATZEN DUT. oNA DA!!!!

GORPUTZA GAIA

Txanela.net (digestioa)

Digestio galderak (txanela.net)

Aho fasea (eskema)

Urdail fasea (eskema)

Heste fasea (eskema)




TXANELA NET-etik odol zirkulazioa ikasteko aukera paregabea duzue.

http://www.txanela.net/guneak/0007/e/0345/0420/f/997/zirkulazioAparatua_nagusia.swf


ODOL ZIRKULAZIOA
Ikusi txanela.net-en arnas aparatuaren azalpena, asko lagunduko dizu prozesua ikasten.Ondoren, laburpentxo bat egin eta kuadernoan azaldu

.http://www.txanela.net/guneak/0007/e/0345/0411/f/984/arnasAparatua_nagusia.swf

LANDAREEN UGALKETA SEXUALA

LANDAREEN UGALKETARI BURUZ JAKIN BEHARREZKOAK

Landareek ugaltzeko erabiltzen dituzten organoak dira LOREAK. Zati hauek dituzte loreek: KALIZA, KOROLA, LOREZILAK (ESTAMINEak) eta LORE-ORRETZA (PISTILOA). Honek barruan OBULUak ditu. Kaliza SEPALOZ osatuta dago, eta korola, berriz, LORE-HOSTOZ (PETALOak).
Lorezilak POLENA dute, eta polena lore-orratzeraino joaten da, POLINIZAZIOAren bidez. Polinizazioaren ondoren, loreetatik FRUITUAK sortzen dira. Fruituek HAZIAK izaten dituzte barruan.
LOREA.jpg

ONDDOAK

Perretxikoak,onddo pozoitsuak,lizuna,ugerrak… onddoak dira. Materia organikoen deskonposatzaile nagusiak dira.

Ez dira landareak,onddoek ezin dute fotosintesirik egin,eta,ondorioz,beste bizidun batzuengandik edo horien hondakinetatik lortzen dituzte mantenugaiak.Elikadura heterotrofoa dute,beraz.

Gizakion ikuspuntutik, onddo batzuk oso kaltegarriak dira:laboreak,elikagaiak, etxebizitzak. Arropak eta abar hondatzen dituzte. Aldiz, beste batzuk (legamiak, batez ere) ezinbestekoak dira zenbait elikagai eta edariak egiteko (ogia, gazta, ardoa,garagardoa). Antibiotiko eta sendagaiak sortzeko ere erabiltzen dira.

Onddoak mundu guztian zabalduta daude.

Esporak onddoen ugalketarako zelulak dira. 

 

BIZI FUNTZIOA: UGALKETA

http://prezi.com/joxb3fbh0qrs/?utm_campaign=share&utm_medium=copy&rc=ex0share

Zure eskeman bereiztekoak hauek dira:
-ugalketa sexuala eta asexuala.
-Kanpo ernalketa eta barne ernalketa
-ANIMALIEN UGALKETA: Obiparoak, bibiparoak, obobibirapoak
-LANDAREEN UGALKETA: hazien bidez,  esporen bidez,  ugalketa begetatiboa.
-ONDDOEN UGALKETA: asexuala (esporen bidez)